
Bij een executieveiling van vastgoed kan de opbrengst tegenvallen. Dat is niet alleen nadelig voor de eigenaar van het pand, maar het kan ook betekenen dat schuldeisers niet volledig worden betaald. Een onderhandse verkoop vóór zo’n executieveiling kan onder bepaalde voorwaarden een aantrekkelijk alternatief zijn. Maar hoe werkt een onderhandse verkoop bij een executieveiling? Wat als de pandeigenaar of een schuldeiser tegenwerkt? Mr. Sebastiaan Kieffer legt uit welke regels en termijnen gelden, welke rol de betrokken partijen kunnen spelen en wat de Hoge Raad heeft geoordeeld in 2026. Meteen naar FAQ? Klik dan hier.

Als een schuldenaar in verzuim is met de voldoening van zijn schuld, dan kan de schuldeiser zijn vermogen uitwinnen door deze openbaar te verkopen. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen een schuldeiser met een hypotheekrecht en een ‘normale’ schuldeiser (zonder zekerheidsrecht). Als een schuldenaar in verzuim is met de afbetaling waarvoor een hypotheek tot waarborg strekt, is de hypotheekhouder bevoegd het verbonden goed in het openbaar te verkopen, zónder tussenkomst van een rechter. Deze executieveiling heet parate executie. Ook een ‘normale’ schuldeiser kan een executie starten. Daarvoor dient hij een vonnis of beschikking van een rechter te hebben. Daarmee kan hij beslag leggen en op een veiling aansturen.
Executoriaal beslag wordt gelegd na betekening van een grosse. Bij parate executie is dat de grosse van de hypotheekakte, in een ‘normale’ executie is dat een vonnis of beschikking van een rechter. De deurwaarder betekent de grosse aan het adres van de schuldenaar. Hierbij doet hij een bevel tot volledige betaling binnen twee (2) dagen (artikel 502 Rv). In dit exploot wordt benadrukt dat bij gebreke van betaling executoriale maatregelen tegen de onroerende zaak kunnen worden genomen. In het exploot kan de notaris zijn aangewezen die tot openbare verkoop overgaat.
Als een 'normale' schuldeiser de executie start, en op het vastgoed ligt een hypotheekrecht, dan zal de deurwaarder niet alleen een exploot betekenen bij de schuldenaar zelf, maar het executoriaal beslag ook bij de hypotheekhouder ‘overbetekenen’. Daarbij moet schuldeiser de hypotheekhouder verzoeken of zij de executie wil overnemen, binnen veertien (14) dagen na overbetekening. De hypotheekhouder heeft een bijzondere positie als separatist. Uit de opbrengst van een veiling zal eerst de hypotheekhouder volledig worden voldaan. Het surplus komt toe aan andere hypotheekhouders (met een lagere rang) en overige schuldeisers.
De notaris stelt binnen veertien (14) dagen na zijn aanwijzing de dag, uur en plaats van de openbare verkoop vast. De notaris kan niet tot verkoop overgaan dan na verloop van dertig (30) dagen na deze vaststelling. Hierbij wordt vermeld dat potentiële kopers tot veertien (14) dagen vóór de veiling een onderhands bod kunnen uitbrengen. Dat bod kan met een schriftelijke verklaring bij de notaris worden ingediend. Hij zendt deze door aan de ‘executant’ (schuldeiser) en de ‘geëxecuteerde’ (schuldenaar).
Mogelijk wordt een onderhands aanbod tot koop voorafgaand aan een veiling relevant. De belanghebbenden kunnen daarmee instemmen (zo niet, dan wachten zij tot de veiling). Belanghebbenden zijn volgens de wet de hypotheekhouder(s), hypotheekgever en “hen van wier recht of beslag uit de registers blijkt en wier recht door de executoriale verkoop zal tenietgaan of vervallen.” Zij hebben allemaal een doorslaggevende stem in een mogelijke onderhandse verkoop vóór executieveiling. Uiteraard ook de pandeigenaar wie voordeel kan hebben bij een hoger bod als na voldoening van alle schuldeisers een deel van de koopsom voor hem overblijft. De voorwaarden waaronder een belanghebbende bereid is medewerking te verlenen, zal per casus verschillen.
Als alle belanghebbenden een onderhands bod willen aanvaarden, dan kunnen zij een overeenkomst sluiten. Die regeling voorziet o.m. in een koopakte, de verdeling van de opbrengst (zoals het surplus na lossing van de hypothecaire lening), de verdeling van de kosten voor de veilende notaris en de aanwijzing van een andere notaris die de zaak zal leveren. Vaak eist de hypotheekbank dat in een koopakte géén enkele ontbindende voorwaarde staat (hetgeen vanwege de gestarte executie niet onlogisch is).
Als niet alle belanghebbenden meewerken, of een schuldeiser wil meewerken maar stelt te zware eisen, dan biedt artikel 3:268 BW een verzoekschriftprocedure. Op verzoek van de hypotheekhouder, de hypotheekgever (pandeigenaar) of degene die executoriaal beslag heeft gelegd, kan de Voorzieningenrechter bepalen dat de verkoop onderhands zal geschieden bij een overeenkomst die hem bij het verzoek ter goedkeuring wordt voorgelegd. De wet biedt dus een specifieke verzoekschriftprocedure om een onderhandse verkoop voor veiling af te dwingen voor de partijen die dat wel willen. Let wel, als in die procedure een andere belanghebbende dan de verzoeker voor afloop van de rechtszaak een gunstiger aanbod voorlegt, kan de Voorzieningenrechter bepalen dat de verkoop overeenkomstig dat aanbod zal geschieden.
Een nadeel van deze procedure is de onzekerheid over welke bod uiteindelijk wordt toegewezen. Verder zijn partijen griffierechten verschuldigd te betalen. Ook geldt dat enkel een advocaat of een notaris het verzoek kan indienen (met aanverwante kosten). Tenslotte, de veiling wordt opgeschort. Wordt het verzoek afgewezen, dan zal de Voorzieningenrechter de dag bepalen waarop de openbare verkoop alsnog zal plaatsvinden.
Tot twee (2) weken voor de veiling kunnen biedingen bij de notaris worden uitgebracht. Tot één (1) week voor de veiling kan het verzoekschrift worden ingediend (artikel 548 Rv).
Naast het verzoekschrift moet aan de rechter worden verstrekt een lijst van alle belanghebbenden, bewijs dat de koopsom hoger zal zijn dan de getaxeerde veilingopbrengst en een overzicht van alle biedingen die de notaris ontving (of een verklaring dat geen biedingen zijn ontvangen). Bij het rekest wordt ook een volledige, ondertekende koopakte verstrekt. (Als de schuldenaar met een derde een koop sluit, dan hoeft de executant niet mede te ondertekenen.) Het overleggen van een koopakte is een “harde eis”. Enkel mededelingen over lopende onderhandelingen tellen niet mee (Rechtbank Gelderland).
De griffier van de rechtbank waar het verzoekis ingediend, deelt alle belanghebbenden onverwijld mede dat voornoemd verzoek is gedaan. Belanghebbenden kunnen na die mededeling aangeven dat zij door de Voorzieningenrechter willen worden gehoord. In dit kader wees de Hoge Raad in 2026 een beschikking. Hij bepaalde daarin dat primair een mededeling volstaat. Een ‘oproeping’ van de griffier is pas aan de orde jegens hen wie (na mededeling) te kennen hebben gegeven om gehoord te willen worden.
Tegen een beschikking van de Voorzieningenrechter in dit kader is geen hogere voorziening toegelaten. Er geldt namelijk een zgn. ‘rechtsmiddelenverbod’. Hoger beroep is primair dus niet mogelijk. Toch werd in de zaak ECLI:NL:HR:2026:1548 een beroep op een doorbrekingsgrond van het rechtsmiddelenverbod mogelijk geacht.
Van een doorbrekingsgrond is sprake als een rechter bij de behandeling van een zaak een fundamenteel rechtsbeginsel schond zodat niet van een eerlijke en onpartijdige behandeling kan worden gesproken. Zoals het beginsel van hoor en wederhoor. Dat is fundamenteel en onmisbaar. Zoals in voornoemde 3:268-procedure waarbij een pand niet wordt geveild maar binnen enkele dagen onderhands wordt verkocht. In 2026 oordeelde de Hoge Raad in dit kader:
“Uit de beschikking van de rechtbank kan niet worden afgeleid dat de in art. 548 lid 3Rv bedoelde mededeling niet aan alle belanghebbenden, onder wie de beslagleggers, zou zijn gedaan. Onder deze omstandigheden kon het hof niet, althans niet zonder nader onderzoek (bijvoorbeeld door navraag bij de rechtbank, zie in dit verband ook de conclusie van de Advocaat-Generaal in voetnoot 56), concluderen dat de rechtbank bij de behandeling van de zaak een zodanig fundamenteel rechtsbeginsel heeft veronachtzaamd dat van een eerlijke en onpartijdige behandeling niet kan worden gesproken, en dat zich een grond voor doorbreking van het rechtsmiddelenverbod voordoet.”.
In deze zaak slaagde het beroep niet, maar het geeft wel aan dat als een griffier niet alle belanghebbenden over een verzoek inlicht, die latere beschikking kan worden vernietigd in appèl.